نشریه “پزشکی مستند مکمل و جایگزین” در جدیدترین شماره ماه مارس خود نتایج تحقیقات یک گروه چهار نفره از پژوهشگران دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه تهران را به چاپ رسانده که نشان می‌دهد چهار ترکیب شیمیایی ضد درد قبلا شناخته شده در گیاه مرزه وجود دارد.

گیاهی که در این تحقیق استفاده شده با نام علمی “ساتوریا خوزستانیکا” شناخته می‌شود که محل رویش طبیعی آن در استان‌های خوزستان و لرستان در ایران است و در گویش محلی به نام “مرزه خوزستانی” شناخته می‌شود.

رویش مرزه خوزستانی نه تنها در این استان بلکه در سایر استان‌های جنوبی و تا میانه ایران نیز گسترش دارد.

تاکنون گزارش‌های مختلفی درباره وجود انواعی از روغن‌های ضروری در این گیاه به چاپ رسیده است. علاوه بر این، سه گزارش علمی مختلف در ایران در فاصله سال‌های ‪ ۲۰۰۳‬تا ‪ ۲۰۰۵‬میلادی به خواص ضد التهابی و ضد میکربی این گیاه اشاره کرده‌اند.

آنچه در تحقیق جدید به آن اشاره شده وجود ترکیبات شیمیایی با خواص ضد التهابی در نمونه‌هایی از گیاه است که نه به شکل وحشی بلکه به صورت دستی کاشته شده‌اند.

انواع وحشی گیاه مرزه که به عنوان گیاه گلدار چند ساله شناخته می‌شود در غرب آسیا و نیز شرق مدیترانه رشد می‌کنند و استفاده از خواص آن در بسیاری از مناطق جهان مرسوم است.

پیش از این و از جنبه آزمایشگاهی به خواص دو ترکیب از ‪ ۴‬ترکیب شیمیایی موجود در قسمت برگ و ساقه مرزه اشاره شده است. این دو ترکیب عبارتند از بتا سیتروزول و اسید اورسولیک.

به عنوان مثال ترکیب بتا سیتروزول که در بادام زمینی نیز وجود دارد منجر به توقف رشد غده پروستات در حیوانات آزمایشگاهی می‌شود.

همچنین گزارش‌های متعددی مبنی بر اثر ضد التهابی اسید اورسولیک برای درمان سوختگی‌ها و نیز اثر بازدارندگی آن بر رشد تومورها منتشر شده است.

خواص ضد التهابی اسید اورسولیک منجر به استفاده وسیع از این ترکیب در صنایع آرایشی شده است.

گزارش جدید حاکی از وجود مقادیر زیادی اسید اورسولیک در گل، ساقه و برگ گیاه مرزه است.

مرزه که از گیاهان خانواده نعناع به شمار می‌رود در فاصله ماه‌های تیر تا شهریور در ایران به گل می‌نشیند.

در بین مصارف بومی از گیاه مرزه در ایران می‌توان به استفاده از آن برای تسکین دندان درد اشاره کرد

ریشه چغندر، پیازی است. رنگ ریشه چغندر ممکن است زرد، سرخ و سفید باشد. ریشه چغندر به صورت خام قابل استفاده و مصرف است و اغلب آن را پخته مصرف می کنند که همه به نام لبو آن را می شناسند.

ریشه کلفت چغندر، مواد غذایی و به خصوص ساکاروز (شکر) را در خود ذخیره می کند. برگ های چغندر هنگام روز در مقابل نور آفتاب، ساکاروز می سازند و شب ها آن را به ریشه ها می دهند. مقدار ساکارز در هر منطقه متفاوت است.

برای اولین بار، چغندر در مدیترانه و جنوب غربی آسیا دیده شد. چغندر به عنوان غذا از ۲۰۰۰ سال قبل شناخته شده بود.

رومی ها و یونانی ها از این سبزی به عنوان غذا استفاده می کردند. یونانی ها برای خنک شدن خونشان، چغندر مصرف می کردند.

فواید چغندر و آب آن

۱٫ چغندر در زمان های قدیم به عنوان دارو مصرف می شد. این سبزی برای قلب، خون و هضم بهتر غذا بسیار مفید می باشد.

۲٫ برای بعضی ها هضم چغندر ممکن است مشکل باشد. چغندر سرد و کنترل کننده صفرا می باشد. چغندر باعث عملکرد بهتر خون، تمیز کردن معده و روده می شود.

۳٫ چغندر، سرشار از کربوهیدرات، منبع خوب پروتئین و دارای مقدار زیاد ویتامین و عناصر معدنی و ریز مغذی ها می باشد.

۴٫ این سبزی به عنوان منبع خوب فیبر شناخته شده است. چغندر فاقد چربی و کلسترول می باشد.

۵٫ چغندر برای جوان شدن بسیار مفید است و بسیاری از انواع ضعف ها را از بین می برد و موجب تصفیه کردن خون می شود و همچنین باعث تقویت سیستم ایمنی و افزایش اکسیژن در بدن می گردد.

۶٫ نوشیدن روزانه ۲ لیوان آب چغندر باعث کاهش فشار خون می شود، پس برای افرادی که از افزایش فشار خون رنج می برند، بسیار مفید می باشد. گذشته از آن، آب چغندر درمان کننده سرطان می باشد.

تحقیقات نشان داده است که نیتریت موجود در آب چغندر وارد بزاق می شود و با بزاق خورده می شود. محیط اسیدی معده کمک می کند تا به اکسید نیتریک تبدیل شود و به خون می رود و موجب کاهش فشار خون می شود و از بیماری های قلبی جلوگیری می کند.

۷٫ برای سرفه، تنگی نفس، سر درد و حتی برای تقویت غریزه جنسی مصرف می شود.

۸٫ چغندر جزو سبزیجات شیرین محسوب می شود، زیرا شکر زیادی را نسبت به هویج و ذرت دارا می باشد.

۹٫ پزشکان یونانی برای بهبود مجروحان زخمی از برگ چغندر استفاده می کردند.

۱۰٫ برگ چغندر برای ناراحتی های کبدی بسیار خوب است. چغندر باعث به وجود آمدن رطوبت در رود می شود و به این وسیله از یبوست جلوگیری می کند.

۱۱٫ آنتی اکسیدان موجود در چغندر به تقویت بافت های بدن و سلامتی پوست کمک می کند.

۱۲٫ چغندر به طور طبیعی دارای مقداری آهن و اسید فولیک می باشد. به علت دارا بودن این مواد، توانایی افزایش اکسیژن برای فعالیت های مختلف را دارد.

۱۳٫ چغندر تاریخچه قدیمی برای نیروبخشی دارد. این سبزی هم در ساخت سلول ها و هم در بهبودی بعد از بیماری نقش بسزایی دارد. چغندر یک ماده مفید برای هضم مواد غذایی می باشد.

۱۴٫ یکی از سبزیجاتی که برای افراد دچار “سندرم گرسنگی” بسیار مفید است، چغندر می باشد.

۱۵٫ چغندر جلوی ضعف، اغتشاش در خواب، رنگ پریدگی و زخم های زبانی را می گیرد.

۱۶٫ اگر دارای موهای خشک و زبر و یا دچار ریزش مو هستید، حتما چغندر مصرف کنید.

۱۷٫ چغندر، ادرار آور و آرام کننده است.

۱۸٫ مصرف چغندر بیماری جذام را از بین می برد.

۱۹٫ مصرف چغندر لکه های سفیدی که در پوست بدن موجب مرض پیسی می شود را از بین می برد.

۲۰٫ برای جلوگیری از اختلالات قاعدگی و برای باروری، چغندر بسیار مفید است.

۲۱٫ جوشانده چغندر برای درمان التهاب مثانه، یبوست، بواسیر و بیماری های پوست مصرف می شود.

۲۲٫ مصرف برگ چغندر، آرام کننده است. پس برای افراد عصبی و برای جلوگیری از اضطراب بسیار مفید است. 

بیایید نعمات خداوند را به یکدیگر یاد آوری کنیم.

مریم سجادپور- کارشناس تغذیه